Nowy system transakcyjny GPW. WATS mocno zmieni handel na giełdzie w Warszawie, oto jak się do tego przygotować?
Już 5 października 2026 r. warszawska giełda ma uruchomić swój autorski GPW WATS. Jednak aktywni inwestorzy odczują pierwszy efekt migracji już na koniec tego tygodnia po sesji 2 października. Wskazujemy jak przygotować się do wprowadzenia nowego systemu transakcyjnego na warszawskim parkiecie.
Własny system transakcyjny GPW zastąpi wykorzystywaną od 2013 r. platformę UTP. Dla inwestora zmiana nie sprowadza się wyłącznie do wymiany technologii. WATS wprowadza sporo nowości, m.in. losowy moment otwarcia i zamknięcia poszczególnych instrumentów, zmienia sposób prezentowania informacji podczas aukcji, zasady realizacji zleceń PKC i PCR oraz mechanizm równoważenia rynku. System ma być jednocześnie pięciokrotnie wydajniejszy od UTP i znacząco ograniczyć opóźnienia.
GPW gotowa do wdrożenia WATS, ale ma scenariusze awaryjne
Co faktycznie zmieni się dla inwestora?
GPW wskazuje trzy główne obszary istotne z punktu widzenia inwestora: mechanizmy wspierające stabilność obrotu, zmiany zasad obsługi wybranych rodzajów zleceń oraz większą wydajność technologiczną systemu. WATS ma wykorzystywać m.in. losowy moment otwarcia, kontrolę ograniczeń cenowych oraz zmodyfikowane mechanizmy równoważenia rynku.
Jedną z najbardziej widocznych zmian będzie nowa organizacja otwarcia i zamknięcia sesji. Dotychczasowe fazy „przed otwarciem” i „otwarcia” zostaną zastąpione jedną fazą aukcji otwarcia. Analogicznie fazy „przed zamknięciem” i „zamknięcia” zastąpi faza aukcji zamknięcia. Po niej nadal występować będzie dogrywka.
Najważniejszą praktyczną nowością będzie jednak Random Opening, czyli losowanie dokładnego momentu zakończenia aukcji dla poszczególnych instrumentów. Dla rynku kasowego otwarcie każdego instrumentu będzie następowało indywidualnie w przedziale od 9:00:00 do 9:00:30. Przy zamknięciu mechanizm będzie działał odwrotnie: poszczególne instrumenty będą zamykane losowo między 16:59:30 a 17:00:00. Mechanizm ma dotyczyć wszystkich typów instrumentów z wyjątkiem instrumentów z Systemu Animatora Rynku.
GPW zakończyła niezależne testy funkcjonalne systemu GPW WATS
Najpilniejsza rzecz: 2 października GPW wyczyści arkusze
Najważniejsze z punktu widzenia inwestora są zmiany w zleceniach i aukcjach oraz jednorazowa operacja przy migracji 2–5 października. Po zakończeniu sesji w piątek 2 października 2026 r. GPW anuluje wszystkie aktywne zlecenia inwestorów zarejestrowane w UTP. Nie zostaną one automatycznie przeniesione do WATS.
Jeżeli ktoś ma np. zlecenie LIMIT ważne przez kilka tygodni, zlecenie oczekujące na zakup akcji znacznie poniżej aktualnego kursu czy inne aktywne zlecenie, 5 października nie będzie ono już czekało w arkuszu. Chcąc zachować dyspozycję, inwestor będzie musiał złożyć ją ponownie. Za to migracja nie wymaga dodatkowych formalności od klientów, a T+2 i kwestie podatkowe pozostają bez zmian.
Najważniejsze zmiany UTP → WATS dla inwestora indywidualnego
W czasie aukcji inwestor nie zobaczy pełnego arkusza
Kolejna istotna zmiana dotyczy informacji dostępnych podczas aukcji. W trakcie aukcji otwarcia, aukcji zamknięcia oraz równoważenia pełny arkusz zleceń nie będzie publikowany. Zamiast niego inwestorzy mają otrzymywać informacje pozwalające ocenić potencjalny rezultat aukcji.
Będą to przede wszystkim:
TKO – Teoretyczny Kurs Otwarcia, czyli kurs, po którym w danym momencie mogłoby dojść do transakcji;
TWO – Teoretyczny Wolumen Otwarcia, czyli wolumen, który mógłby zostać zrealizowany przy tym kursie.
Jeżeli rynek będzie rozbieżny, publikowane mają być najwyższy limit kupna oraz najniższy limit sprzedaży. To ważne rozróżnienie: TKO i TWO pokazują możliwy wynik trwającej aukcji, a nie ostateczny kurs i wolumen transakcji.
Co się stanie przy gwałtownym ruchu ceny?
WATS zmienia również mechanizm równoważenia rynku. W przypadku gwałtownej zmiany ceny instrument może przejść do fazy równoważenia. W jej trakcie inwestorzy nadal będą mogli składać, modyfikować i anulować zlecenia przed wznowieniem zawierania transakcji. Dla wybranych grup instrumentów system będzie umożliwiał automatyczne wznowienie obrotu w nowych statycznych ograniczeniach wahań kursu po:
60 sekundach – dla akcji z WIG20 oraz akcji w systemie kursu jednolitego,
120 sekundach – dla akcji z mWIG40 oraz ETF, ETN i ETC,
300 sekundach – dla pozostałych akcji i instrumentów dłużnych.
Zlecenia pozostają znajome, ale trzeba uważać na ich zasady
W prezentacji GPW wymienia pięć podstawowych typów zleceń:
LIMIT – inwestor określa maksymalną cenę zakupu albo minimalną cenę sprzedaży;
PKC (Po Każdej Cenie) – zlecenie przeznaczone do realizacji po najlepszych dostępnych cenach, zgodnie z zasadami danej fazy sesji;
PCR (Po Cenie Rynkowej) – realizowane według reguł właściwych dla tego rodzaju zlecenia i fazy sesji;
STOP – aktywowane po spełnieniu określonego warunku cenowego;
WUJ/ICEBERG – zlecenie z wielkością ujawnianą, w którym w arkuszu widoczna jest jedynie określona część całkowitego wolumenu.
GPW zwraca jednak uwagę, że typ zlecenia to tylko jedna część dyspozycji. Drugą jest jego ważność.
W WATS przewidziano m.in. D – ważne na bieżący dzień, WDD – ważne do oznaczonego dnia, WDA – ważne na czas nieoznaczony, WDC – ważne do określonego czasu, WNF – ważne na fixing, WNZ – ważne na zamknięcie, WIA – wykonaj i anuluj oraz WLA – wykonaj lub anuluj. GPW zastrzega, że nie każdy rodzaj ważności jest dostępny dla każdego typu zlecenia i w każdej fazie sesji, dlatego przed złożeniem dyspozycji inwestor powinien sprawdzić typ, ważność i zasady realizacji udostępnione przez swój dom lub biuro maklerskie.
GPW spodziewa się wzrostu kosztów i wydatków CAPEX w drugiej połowie roku
PKC i PCR – tu zmiana jest szczególnie istotna
Jedną z kluczowych zmian z punktu widzenia aktywnego inwestora są nowe zasady realizacji zleceń PKC i PCR. W notowaniach ciągłych oraz podczas dogrywki mają one być realizowane natychmiast w możliwym zakresie albo anulowane. Niezrealizowana część zostanie usunięta z systemu. Zlecenie nie pozostanie więc w arkuszu jako oczekujące, a PCR nie zostanie automatycznie przekształcone w inny typ zlecenia.
Co więcej, zlecenie zostanie odrzucone, jeśli jego realizacja mogłaby naruszyć obowiązujące ograniczenia cenowe. GPW opisuje zasadę wprost: inwestor składający PKC lub PCR ma z góry wiedzieć, że zlecenie zostanie wykonane zgodnie z dostępnymi warunkami albo jego niezrealizowana część zostanie anulowana.
Inaczej trzeba patrzeć na PKC i PCR podczas aukcji otwarcia, zamknięcia i równoważenia. Wówczas zlecenia będą ujawniane w momencie rozpoczęcia najbliższej odpowiedniej fazy aukcji, realizowane na jej zakończenie, a niezrealizowana część zostanie anulowana.
Warto również rozróżnić WIA i WLA. WIA oznacza „Wykonaj i Anuluj”: zlecenie zostaje natychmiast wykonane w możliwym zakresie, a reszta anulowana. WLA, czyli „Wykonaj lub Anuluj”, wymaga natomiast natychmiastowej realizacji całego zlecenia – jeżeli nie jest ona możliwa, anulowane zostaje całe zlecenie.
W notowaniach jednolitych z dwoma fixingami dogrywka po drugim fixingu zostanie wydłużona z dotychczasowego przedziału 15:00–15:30 do 15:00–17:05. W systemie kursu jednolitego z jednym fixingiem w tygodniu zostanie ona wydłużona z 11:00–13:00 do 11:00–17:05. Dogrywka będzie również dostępna dla instrumentów dłużnych. W notowaniach ciągłych będzie organizowana dla instrumentów, dla których został wyznaczony kurs na zakończenie fazy aukcji zamknięcia albo fazy równoważenia. Możliwe będzie przy tym wprowadzanie zleceń z dowolnym limitem.
WATS ma być pięć razy wydajniejszy od UTP
Największa różnica technologiczna jest bardzo duża. Według parametrów przedstawionych przez GPW, WATS ma docelowo przetwarzać 100 tys. zleceń na sekundę, wobec 20 tys. zleceń na sekundę w UTP. GPW określa to jako pięciokrotny wzrost wydajności.
Spadać ma również opóźnienie. GPW podaje 50 mikrosekund dla WATS wobec 650 mikrosekund w UTP. W prezentacji wyjaśniono, że chodzi o tzw. full roundtrip latency, czyli czas między złożeniem zlecenia a otrzymaniem potwierdzenia jego obsługi przez giełdę.
Prezentacja precyzuje dodatkowo, że przy obciążeniu 40 tys. operacji na sekundę czas przetwarzania na poziomie 50 mikrosekund osiągany jest dla 90 proc. obsługiwanych zleceń.
Obecna pojemność WATS ma wynosić 300 mln operacji na sesję, z możliwością jej zwiększenia wraz ze wzrostem aktywności rynku. Według GPW architektura pozwala zwiększyć ją do 1 mld operacji dziennie, bez zmiany architektury rozwiązania i bez degradacji pozostałych parametrów wydajnościowych.
Najbardziej wrażliwy moment: pierwsze dni działania WATS
GPW poświęciła osobną część prezentacji bezpieczeństwu migracji. Pierwsze cztery dni sesyjne WATS mają zostać objęte szczególnym monitoringiem. Na pierwszą sesję, 5 października, zmieniony zostanie harmonogram: przyjmowanie zleceń dla instrumentów w segmentach CLOB oraz HYBRID rozpocznie się już o godz. 6:00, natomiast samo otwarcie notowań pozostanie bez zmian.
GPW przygotowała także scenariusz awaryjnego powrotu do UTP. Jeżeli istotny incydent nastąpi pierwszego dnia, giełda uruchomi procedury operacyjne i może zawiesić obrót. Próby ustabilizowania WATS mają trwać do czwartku włącznie. Jeżeli notowania nie zostaną wznowione, GPW rozpocznie procedurę czasowego powrotu do UTP z kursami odniesienia z ostatniego zamknięcia w UTP.
Jeżeli incydent nastąpi drugiego lub kolejnego dnia, procedura będzie podobna, ale w przypadku powrotu do UTP kursami odniesienia mają być kursy z ostatniego zamknięcia w WATS.
Ewentualna ponowna migracja do UTP miałaby nastąpić w weekend 10–11 października. Oznaczałoby to odwołanie sesji 9 października. Prezentacja wskazuje również, że w przypadku decyzji GPW o rollbacku giełda unieważni zlecenia i transakcje.
Jest przy tym wyraźna granica czasowa: Po udanych sesjach 5–8 października powrót do UTP nie będzie możliwy.
Tak GPW opisuje moment, po którym migracja staje się nieodwracalna w ramach przedstawionego planu wdrożenia. Dodatkowo w dniu wdrożenia transakcje pakietowe w D+0 nie będą dostępne, z wyjątkiem transakcji pakietowych derywatami.
Co inwestor indywidualny powinien zapamiętać przed 5 października?
Z punktu widzenia inwestora detalicznego prezentację GPW można sprowadzić do kilku bardzo konkretnych zmian.
Po pierwsze, otwarcie i zamknięcie przestają być jednym identycznym momentem dla wszystkich instrumentów objętych Random Opening. Na rynku kasowym otwarcie przypadnie indywidualnie między 9:00:00 a 9:00:30, a zamknięcie między 16:59:30 a 17:00:00.
Po drugie, podczas aukcji inwestor nie będzie obserwował pełnego arkusza zleceń. Zobaczy przede wszystkim TKO i TWO, czyli potencjalny kurs oraz potencjalny wolumen aukcji.
Po trzecie, szczególnej uwagi wymagają PKC i PCR. Podczas notowań ciągłych oraz dogrywki niewykonana część takiego zlecenia nie będzie czekała w arkuszu – zostanie anulowana. PCR nie będzie również automatycznie zmieniało się w inny typ zlecenia.
Po czwarte, w przypadku gwałtownych zmian ceny WATS wprowadza określone czasy równoważenia i – dla wybranych instrumentów – możliwość automatycznego wznowienia obrotu w nowych statycznych ograniczeniach.
I wreszcie, pierwsze cztery sesje, 5–8 października, będą okresem szczególnym. GPW przygotowała procedury na wypadek poważnych problemów technicznych, łącznie z możliwością czasowego powrotu do UTP. Po udanych sesjach w tych czterech dniach taki powrót – według przedstawionego planu – nie będzie już możliwy.
WATS w liczbach
5 października 2026 r. – planowany start GPW WATS
30 sekund – przedział losowego otwarcia instrumentów na rynku kasowym
30 sekund – przedział losowego zamknięcia
50 mikrosekund – parametr opóźnienia WATS wskazywany przez GPW
650 mikrosekund – analogiczny parametr UTP podany w prezentacji
100 tys. zleceń/s – docelowa wydajność WATS
20 tys. zleceń/s – wydajność UTP wskazana przez GPW
5× – deklarowany wzrost wydajności
300 mln operacji/sesję – obecna pojemność WATS
do 1 mld operacji dziennie – możliwość zwiększenia pojemności
5–8 października – pierwsze cztery sesje objęte szczególnym monitoringiem.
Najważniejsza zmiana dla przeciętnego inwestora nie polega więc na tym, że jego ekran maklerski nagle stanie się zupełnie inny. Z prezentacji GPW wynika przede wszystkim zmiana reguł funkcjonujących pod zleceniem: sposobu prowadzenia aukcji, informacji dostępnych w ich trakcie, zachowania PKC i PCR, równoważenia rynku oraz dokładnego momentu otwarcia i zamknięcia instrumentu. Technologicznym fundamentem ma być natomiast system o znacznie większej przepustowości i mniejszych opóźnieniach niż UTP.
Źródło materiału: prezentacja GPW „WATS GPW – Nowy system warszawskiej giełdy”
