Komisja szykuje kompleksową przebudowę sektora bankowego
Komisja Europejska chce wzmocnić unijny sektor bankowy, ograniczyć bariery dla działalności transgranicznej oraz uprościć regulacje. Przedstawiony plan zakłada również bardziej proporcjonalne wdrażanie standardów Bazylea III i stworzenie nowego mechanizmu ochrony depozytów. Konkretne propozycje legislacyjne mają zostać przedstawione na początku 2027 r.
Finansowanie europejskiego skoku inwestycyjnego
W drugiej połowie lipca Komisja Europejska opublikowała komunikat dotyczący konkurencyjności unijnego sektora bankowego i jednolitego rynku bankowego. Celem zapowiedzianych działań jest stworzenie bardziej zintegrowanego, efektywnego i konkurencyjnego rynku, zdolnego do finansowania wzrostu gospodarczego, innowacji oraz strategicznych priorytetów Unii Europejskiej, w tym transformacji energetycznej, rozwoju nowych technologii i sektora obronnego.
Bruksela wychodzi z założenia, że europejska gospodarka nie będzie w stanie zrealizować ambitnych planów inwestycyjnych bez silnych banków, dysponujących odpowiednią skalą działalności i zdolnością do finansowania przedsiębiorstw. Ma to szczególne znaczenie w UE, gdzie firmy, zwłaszcza małe i średnie, pozostają znacznie bardziej uzależnione od kredytu bankowego niż przedsiębiorstwa działające w Stanach Zjednoczonych.
Dokument Komisji stanowi jeden z filarów strategii unii oszczędności i inwestycji. Jej głównym założeniem jest skuteczniejsze kierowanie europejskich oszczędności do inwestycji produkcyjnych, tak aby kapitał zgromadzony w UE w większym stopniu wspierał rozwój lokalnych przedsiębiorstw i całej gospodarki.
Alert europejski: Nowe dane dot. sektora energii w UE
Bariery rozwojowe
Komisja wskazuje trzy podstawowe wyzwania ograniczające konkurencyjność europejskich banków. Pierwszym jest silne rozdrobnienie rynku wzdłuż granic państwowych. Unijne instytucje finansowe nadal koncentrują działalność przede wszystkim na rynkach krajowych, co utrudnia osiąganie korzyści skali, ogranicza efektywność i osłabia ich pozycję wobec największych banków ze Stanów Zjednoczonych i Azji.
Drugim problemem jest sposób wdrażania międzynarodowych standardów bankowych, przede wszystkim regulacji Bazylea III. Komisja nie zamierza odchodzić od globalnych zasad bezpieczeństwa, lecz uważa, że ich implementacja powinna w większym stopniu uwzględniać specyfikę europejskiego rynku, na którym obok dużych grup finansowych działa kilka tysięcy mniejszych i lokalnych instytucji.
Trzecim wyzwaniem pozostaje nadmierna złożoność regulacji. Przepisy ostrożnościowe, wymogi makroostrożnościowe, zasady restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków oraz obowiązki sprawozdawcze często nakładają się na siebie. Prowadzi to do wzrostu kosztów, utrudnia podejmowanie decyzji biznesowych i w największym stopniu obciąża mniejsze podmioty.
Alert europejski: Krajobraz po rosyjskim gazie w Europie
Kapitał musi swobodnie płynąć przez granice
Komunikat Komisji nie ogranicza się wyłącznie do diagnozy problemów, ale wskazuje również możliwe kierunki reform. Pierwszym filarem zmian ma być usuwanie barier utrudniających transgraniczną działalność bankową. Bruksela chce umożliwić grupom finansowym bardziej efektywne wykorzystywanie kapitału i płynności w różnych państwach członkowskich.
Obecnie nadwyżki środków utrzymywane w jednej spółce zależnej nie zawsze mogą zostać łatwo wykorzystane w innym kraju. Większa elastyczność pozwoliłaby kierować kapitał tam, gdzie może on pracować najbardziej efektywnie, bez ograniczania zdolności banków do finansowania lokalnych gospodarek. Zmiany muszą jednak uwzględniać obawy krajowych organów nadzoru. Państwa członkowskie chcą zachować pewność, że w przypadku kryzysu lokalny bank nie zostanie pozbawiony kapitału na rzecz zagranicznej centrali. Dlatego swobodniejszy przepływ środków będzie musiał zostać połączony z wiarygodnymi zabezpieczeniami dla deponentów i stabilności finansowej.
Komisja zapowiedziała również przygotowanie prostszego i skuteczniejszego wspólnego mechanizmu ochrony depozytów w unii bankowej. Nowe rozwiązanie ma zastąpić projekt europejskiego systemu gwarantowania depozytów przedstawiony jeszcze w 2015 r.
Plan ma opierać się na istniejących krajowych i centralnych zabezpieczeniach, które — jak podkreśla Komisja — są obecnie w pełni finansowane. Wspólny mechanizm powinien zwiększyć zaufanie pomiędzy organami nadzoru oraz ograniczyć ryzyko, że upadłość transgranicznej grupy bankowej nadmiernie obciąży system gwarantowania depozytów jednego państwa.
Bruksela zamierza ponadto dokładniej monitorować sposób wdrażania na poziomie krajowym przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy i ochrony konsumentów. Rozbieżności w ich stosowaniu nadal utrudniają bankom oferowanie jednolitych usług klientom w różnych państwach UE.
Mniej biurokracji i więcej przewidywalności
Drugim filarem reformy będzie ponowna ocena wybranych międzynarodowych standardów. Komisja przyznaje, że część obecnych rozwiązań może ograniczać zdolność europejskich banków do udzielania kredytów lub nieproporcjonalnie obciążać instytucje prowadzące prostsze modele biznesowe. Możliwe są zatem zmiany w zasadach ostrożnościowych i regulacjach dotyczących ładu korporacyjnego. Obowiązki miałyby być w większym stopniu różnicowane w zależności od wielkości banku, skali działalności oraz poziomu podejmowanego ryzyka. Dla sektora oznaczałoby to odejście od modelu, w którym zbliżone wymogi stosuje się zarówno wobec dużych międzynarodowych grup, jak i niewielkich instytucji lokalnych.
Trzecim obszarem reformy ma być uproszczenie ram regulacyjnych. Komisja chce ograniczyć niepotrzebne obciążenia administracyjne, uprościć strukturę wymogów kapitałowych oraz ujednolicić bankowe bufory makroostrożnościowe. Planowane jest także usprawnienie procesów związanych z restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją banków. Zmianie mogą ulec również kryteria uznawania podmiotów za małe i niezłożone instytucje, tak aby większa liczba banków mogła korzystać z bardziej proporcjonalnych wymogów. Komisja sygnalizuje przy tym potrzebę szerszej zmiany kultury regulacyjnej. Banki powinny mieć warunki do podejmowania odpowiedzialnego i odpowiednio skalkulowanego ryzyka, zamiast koncentrować się przede wszystkim na minimalizowaniu ryzyka regulacyjnego.
Co to oznacza?
Kierunek proponowanych zmian jest potencjalnie korzystny dla europejskich banków. Reformy mogą poprawić ich rentowność, efektywność operacyjną oraz wyceny rynkowe. Największy potencjał tkwi w swobodniejszym zarządzaniu kapitałem, ograniczeniu obowiązków administracyjnych i stworzeniu lepszych warunków do transgranicznej konsolidacji. Ma to szczególne znaczenie także z perspektywy polskiego sektora bankowego. Ewentualne ograniczenie barier regulacyjnych mogłoby ułatwić krajowym instytucjom ekspansję na rynki zagraniczne, a jednocześnie zwiększyć konkurencję ze strony dużych grup europejskich działających w Polsce.
Przeprowadzenie reformy nie będzie jednak proste z politycznego punktu widzenia. Państwa członkowskie nadal traktują banki jako strategiczne aktywa krajowe, a wspólna odpowiedzialność za depozyty budzi obawy związane z możliwością przenoszenia kosztów kryzysów pomiędzy poszczególnymi państwami. Powodzenie planu będzie więc zależało przede wszystkim od tego, czy Unia Europejska zdoła przejść od deklaracji o jednolitym rynku do rzeczywistego ograniczenia krajowych barier. Konkretne propozycje legislacyjne Komisja ma przedstawić w pierwszym kwartale 2027 r.
