Pat "rozmów ostatniej szansy". Postępowanie sanacyjne w JSW może osłabić układy zbiorowe i ochronę związkową

Zawieszenie rozmów „ostatniej szansy” ze stroną społeczną w Jastrzębskiej Spółce Węglowej otwiera drogę do najbardziej rygorystycznego scenariusza naprawczego, który uderzy w związkowców. Ewentualne otwarcie postępowania sanacyjnego oznacza dla tysięcy pracowników nie tylko realne ryzyko redukcji zatrudnienia, ale także możliwość głębokiej ingerencji w obowiązujące warunki pracy i płacy.

Kryzys w JSW: zawieszenie rozmów „ostatniej szansy”

Wtorkowe fiasko rozmów, wywołane usztywnieniem stanowiska central związkowych po medialnych wypowiedziach marszałka Sejmu, Włodzimierza Czarzastego, stało się dla Zarządu JSW impulsem do odejścia od dotychczasowej strategii opartej na dialogu i ustępstwach. Oficjalny komunikat spółki o zawieszeniu rozmów i konieczności analizy alternatywnych form restrukturyzacji należy odczytywać jako sygnał gotowości do sięgnięcia po instrumenty prawne, w których priorytetem nie jest już utrzymanie spokoju społecznego, lecz zabezpieczenie przetrwania spółki. 

Postępowanie sanacyjne w JSW?

Niewykluczone, że Zarząd rozważny rozpoczęcie tzw. postępowania sanacyjnego. W polskim systemie prawnym daje ono zarządcy bardzo szerokie kompetencje w zakresie restrukturyzacji przedsiębiorstwa, w tym restrukturyzacji zatrudnienia. Choć nie są one tożsame z uprawnieniami syndyka w upadłości, to w praktyce pozwalają na znacznie dalej idące ingerencje w stosunki pracy niż w normalnym trybie funkcjonowania spółki.

Zgodnie z art. 300 Prawa restrukturyzacyjnego, po otwarciu sanacji do stosunków pracy stosuje się część rozwiązań przewidzianych dla upadłości, co umożliwia zarządcy podejmowanie działań zmierzających do ograniczenia kosztów pracy. Nie oznacza to automatycznego ani dowolnego wypowiedzenia Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy, jednak w praktyce pozwala na zawieszanie lub modyfikowanie niektórych jego postanowień oraz na wypowiadanie indywidualnych warunków pracy i płacy w sposób szybszy i mniej podatny na opór strony społecznej. Efektem może być stopniowe wygaszanie dodatków, premii i świadczeń, które przez lata uchodziły za nienaruszalne.

Czytaj także: Pieniądze w JSW skończą się w lutym. Zaplanowano rozmowy ostatniej szansy

JSW: redukcja zatrudnienia i ochrona związkowców w realiach sanacji

Szczególnie dotkliwym elementem sanacji dla strony społecznej jest możliwość przeprowadzenia głębokiej restrukturyzacji zatrudnienia. Postępowanie sanacyjne nie znosi wprost ochrony działaczy związkowych, ale w istotny sposób ogranicza jej skuteczność, skracając procedury, zmniejszając zakres obowiązkowych konsultacji oraz podporządkowując decyzje pracownicze nadrzędnemu celowi, jakim jest uratowanie przedsiębiorstwa przed niewypłacalnością.

W praktyce oznacza to, że zarządca – za zgodą sędziego – może realizować zwolnienia i zmiany organizacyjne szybciej i w szerszym zakresie niż w normalnych warunkach, nawet jeśli prowadzi to do osłabienia pozycji związków zawodowych. Sanacja staje się w ten sposób narzędziem zmiany dotychczasowego układu sił, w którym formalna ochrona prawna ustępuje przed kalkulacją ekonomiczną i sądowym nadzorem nad procesem naprawczym.

Przyszłość JSW: możliwa restrukturyzacja zamiast likwidacji

Gra toczona obecnie w JSW wykracza poza spór o wysokość bieżących świadczeń. W istocie jest to walka o to, by spółka nie znalazła się w upadłości i likwidacji. Przedstawiciele rządu podkreślają, że w lutym mogą się skończyć pieniądze, a JSW utraci płynność.

Jeśli zarząd zdecyduje się na wdrożenie najbardziej radykalnych form restrukturyzacji, górnicy muszą liczyć się z tym, że ich warunki pracy zostaną dostosowane do rynkowych realiów w sposób znacznie mniej podatny na presję związkową niż dotychczas

Warto nadmienić, że jak podaje JSW, według stanu na 31 grudnia 2020 roku w grupie kapitałowej funkcjonowały 135 organizacje związków zawodowych. Łączna liczba członków związków zawodowych z uwagi na fakt, że pracownik może należeć do kilku związków, przekracza liczbę pracowników zatrudnionych w JSW i na dzień 31 grudnia 2020 roku wynosiła 37 813 członków, co oznacza, że tzw. wskaźnik uzwiązkowienia wynosił 123,6 proc.