Alert europejski: Nowy model zarządzania energetyką i klimatem. Kolejny KPEiK będzie strategią inwestycyjną

UE stoi u progu kluczowej rewizji przepisów, które mają decydować o tym, jak Unia realizuje swoje cele klimatyczne i energetyczne po 2030 roku. Komisja Europejska w połowie grudnia 2025 r. uruchomiła konsultacje publiczne związane z przeglądem tzw. Governance Regulation, czyli fundamentu unijnej polityki energetyczno-klimatycznej. To pierwszy krok w kierunku reformy mechanizmów planowania, monitorowania i raportowania, które dotychczas prowadziły Europę ku neutralności klimatycznej.

SUBSKRYBUJ NEWSLETTER LEGISLACYJNY

Governance po nowemu

Rozporządzenie o zarządzaniu unią energetyczną i działaniami na rzecz klimatu (Governance Regulation) to kluczowy akt prawny UE, który określa zasady planowania, monitorowania i raportowania działań państw członkowskich na rzecz realizacji celów klimatycznych i energetycznych. Dzięki niemu każdy kraj UE musi przygotowywać i aktualizować zintegrowane krajowe plany energetyczno-klimatyczne (KPEiK), raportować o postępach oraz współpracować z Komisją Europejską w ocenie realizacji celów. To narzędzie miało i wciąż ma zapewnić spójność unijnej polityki z celami porozumienia paryskiego oraz innymi zobowiązaniami międzynarodowymi.

Jak informuje Komisja Europejska: „W świetle najnowszego stanu postępów przedstawionego w sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej, celu klimatycznego na 2040 r. oraz unijnego celu neutralności klimatycznej do 2050 r. rozporządzenie musi skutecznie zachęcać państwa członkowskie do skoordynowanych działań na rzecz osiągnięcia celów UE w zakresie energii i klimatu po 2030 r. Musi zapewnić stabilność regulacyjną i opierać się na solidnych podstawach naszych ambicji na 2030 r., które mają zasadnicze znaczenie dla urzeczywistnienia inwestycji w czystą transformację”.

Kwestie ww. regulacji są więc dziś jednym z elementów, które muszą korespondować z szybko zmieniającym się europejskim i międzynarodowym krajobrazem energetycznym. Zmiany, które zostaną zaproponowane w nowym brzmieniu rozporządzenia będą więc musiały: „wspierać przyspieszenie sprawiedliwej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej i zapewniać ramy, zwiększające odporność Unii na wszelkie przyszłe kryzysy. Muszą również uwzględniać konkurencyjność, bezpieczeństwo energetyczne i odporność energetyczną oraz strategiczną niezależność; podejmować wyzwania związane z czystymi i neutralnymi emisyjnie technologiami w całym łańcuchu dostaw; przyspieszać stopniowe wycofywanie paliw kopalnych i dopłat do paliw kopalnych; w dalszym ciągu wykorzystywać potencjał wewnętrznego rynku energii; lepiej rozwiązywać problemy związane z ubóstwem energetycznym i sprawiedliwą transformacją oraz uwzględniać polityki wspierające konkurencyjność, a także umiejętności i zatrudnienie”.

Nowy cel redukcji emisji z nowym prawodawstwem wokół

Rewizja regulacji ma kluczowe znaczenie w kontekście polityki UE po 2030 roku, a zwłaszcza nowo ustalonego celu redukcji emisji na 2040 r. tj -90%. Dotychczasowe doświadczenia wskazują, że choć obecne mechanizmy przyczyniły się do spójności działań w UE i wspierały realizację celów na rok 2030, istnieje szereg obszarów wymagających poprawy. Przykładowo, cele klimatyczne i energetyczne coraz bardziej splatają się z kwestiami społecznymi, konkurencyjnością przemysłu i strategiczną autonomią Unii. Dlatego właśnie Komisja Europejska chce przeglądu narzędzi planowania (w tym KPEiK), monitoringu, oraz zapewnienia spójnej ścieżki do neutralności klimatycznej.

Konsultacje nowej regulacji odbywają się w czasie, gdy polityka klimatyczna UE znajduje się pod presją. Przemysł europejski domaga się większej ochrony konkurencyjności wobec USA i Chin, co zaobserwować można w szerszym kontekście działań Komisji na rzecz upraszczania regulacji oraz reagowania na kryzys energetyczny i cenowy. Jednocześnie niektórzy krytycy obecnych działań Komisji Europejskiej ostrzegają przed potencjalnym osłabieniem ambicji klimatycznych w imię ułatwień administracyjnych. W tym świetle konsultacje nad Governance Regulation mogą stać się areną negocjacji pomiędzy ambicją ekologiczną a pragmatyzmem gospodarczym.

Ścieżka legislacyjna:

Konsultacje publiczne inicjatywy zostały uruchomione 18 grudnia br. i zakończą się w połowie marca br. W ramach konsultacji przewidziane są również ukierunkowane wywiady z zainteresowanymi stronami, a także jedno duże wydarzenia z udziałem ekspertów.

Za przeprowadzenie procesu konsultacyjnego oraz analizę zgłoszonych stanowisk odpowiadają 2 dyrekcje - Dyrekcja Generalna ds. Energii (DG ENER) wraz z Departamentem ds. Polityki Energetycznej (ENER.A) oraz Dyrekcja Generalna ds. Zmian Klimatycznych (DG CLIMA) wraz z Departamentem ds. Strategii, Analiz i Planowana (CLIMA.A). Wyniki konsultacji, a w tym prawdopodobnie nowa propozycja brzmienia regulacji mają zostać zaprezentowane w IV kwartale 2026 r.

Co z tego wynika?

Jak podaje organ wykonawczy UE: „Warianty strategiczne obejmują: aktualizację i uproszczenie docelowej architektury UE; poprawę spójności między strategiami długoterminowymi a krajowymi planami w dziedzinie energii i klimatu, a także z innymi powiązanymi dokumentami dotyczącymi planowania wykraczającymi poza rozporządzenie w sprawie zarządzania unią energetyczną; przekształcenie krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu w prawdziwe strategie inwestycji i reform, powiązane z wieloletnimi ramami finansowymi (WRF) na lata 2028–2034 oraz ramami zarządzania gospodarczego i odpowiednimi planami krajowymi […]”.

Przegląd Governance Regulation jest więc jednym z najważniejszych procesów legislacyjnych w polityce klimatyczno-energetycznej UE w ostatnich latach. Otwierając szerokie konsultacje publiczne, KE sygnalizuje, że chce odświeżyć system zarządzania tak, aby był bardziej elastyczny, przejrzysty i odporny na przyszłe wyzwania. Nowe ramy mogą umocnić rolę obywateli, poprawić jakość planowania i monitoringu oraz lepiej łączyć cele klimatyczne z bezpieczeństwem energetycznym i konkurencyjnością europejskiej gospodarki. Jednak sukces tej inicjatywy będzie zależał od równoważenia ambitnych celów klimatycznych z realiami geopolitycznymi i ekonomicznymi, co nie jest łatwym zadaniem. Dla Polski i innych państw członkowskich istotne będzie aktywne uczestnictwo w konsultacjach, aby nowy model zarządzania odpowiadał zarówno ambicjom klimatycznym, jak i potrzebom społecznym oraz gospodarczym.