Alert legislacyjny: rząd chce ukrócić manipulacje na rynku paliw

Rząd opublikował założenia projektu ustawy mającej na celu zmianę zasad gromadzenia zapasów obowiązkowych, która ma wyeliminować problem w postaci unikania gromadzenia zapasów paliw przez nieuczciwe podmioty.

SUBSKRYBUJ NASZ NEWSLETTER LEGISLACYJNY

Obszar – zapasy paliw i warunki prowadzenia działalności gospodarczej na rynku paliw

Projekt ustawy o zmianie ustawy o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym oraz ustawy - Prawo energetyczne (UD 399) ma na celu uporządkowanie oraz zwiększenie przejrzystości, przewidywalności i proporcjonalności regulacji związanych z tworzeniem i utrzymywaniem zapasów interwencyjnych ropy naftowej i paliw.

Ścieżka legislacyjna

Projekt ustawy został wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Przewidywany termin przyjęcia projektu ustawy przez rząd to II kwartał 2026 r.

Nowe obowiązki dla podmiotów rynku paliw oraz ukrócenie procederu unikania gromadzenia zapasów paliw

Wg założeń projektu ustawy przedsiębiorcy rozpoczynający działalność w zakresie paliw będą zobligowani do tworzenia zapasów obowiązkowych oraz ponoszenia opłaty zapasowej narastająco od pierwszej jednostki produktu objętego obowiązkiem.

Wprowadzenie takiego obowiązku ma wyeliminować możliwość strategicznego rozkładania wolumenów w czasie w celu ograniczania obowiązków w zakresie zapasów obowiązkowych, uniemożliwić uzyskiwanie dodatkowych korzyści finansowych wynikających z czasowego nietworzenia tych zapasów oraz zapewnić wyrównanie warunków konkurencji.

Projektu ustawy zakłada także:

• wydłużenie okresu utrzymywania zapasów obowiązkowych przez przedsiębiorców zobowiązanych, którzy zawieszają lub kończą działalność na rynku paliwowym, z możliwością zwrócenia się do RARS o odkupienie od tych przedsiębiorców paliw utrzymywanych jako zapasy obowiązkowe, w celu ochrony systemu zapasów interwencyjnych przed nagłymi zmianami poziomu utrzymywanych zapasów interwencyjnych ogółem,
• wprowadzenie mechanizmu zapobiegającego realizacji zamiaru zakończenia działalności gospodarczej w zakresie paliw przez przedsiębiorców zobowiązanych do tworzenia i utrzymywania zapasów obowiązkowych przed rozliczeniem potencjalnych należności i wierzytelności względem Prezesa RARS,
• zmianę kar pieniężnych dotyczących realizacji obowiązku tworzenia i utrzymywania zapasów obowiązkowych,
  uzupełnienie katalogu wyłączeń uniemożliwiających wydanie koncesji oraz katalogu przesłanek cofnięcia tej koncesji o okoliczności związane z koncesjami w zakresie paliw ciekłych. 

Co z tego wynika?

Projekt ustawy zmierza w kierunku ustanowienia równych warunków dla wszystkich podmiotów rynku paliw oraz uszczelnienia systemu gromadzenia zapasów paliw, gdyż wiele firm stara się unikać obowiązku tworzenia zapasów i wnoszenia opłaty zapasowej.

Proceder wzięty na celownik przez Ministerstwo Energii polega na zakładaniu firmy, prowadzeniu jej przez relatywnie krótki czas oraz jej zamknięciu tuż przed powstaniem obowiązku tworzenia i utrzymywania zapasów.

Podmioty obecne na rynku skarżyły się, że takie zachowania prowadzą do zaburzenia konkurencji na rynku oraz osłabienia bezpieczeństwa paliwowego państwa.

Wprowadzenie zmian proponowanych przez Ministerstwo Energii powinno doprowadzić do tego, że:

• przedsiębiorcy kończący działalność będą w dalszym ciągu przez jakiś czas zobowiązani do utrzymywania zapasów,
  firmy wychodzące z rynku będą mogły sprzedać RARS zgromadzone zapasy,
• firmy kończące działalność będą musiały rozliczyć się z RARS przed wycofaniem się z rynku paliw.

Poza tym podmioty nieprzestrzegające nowych zasad będą mogły zostać ukarane odmową wydania lub cofnięciem koncesji, co ma jeszcze bardziej zdyscyplinować spółki handlujące paliwami.

Projekt ME jak najbardziej zasługuje na aprobatę nie tylko z uwagi na treść założeń, ale również z uwagi na to, że rząd wsłuchuje się w potrzeby rynku, który od jakiegoś czasu narzeka na patologie w zakresie handlu i gromadzenia zapasów paliw.

Jak to jednak często bywa w przypadku wprowadzania w życie rozwiązań mających ograniczyć lub wyeliminować patologie i nieuczciwych graczy z rynku łatwo przesadzić z rygoryzmem regulacji. 

W związku z tym należy ostudzić entuzjazm dla zmian szykowanych przez ME, gdyż ich nieumiejętne wprowadzenie może doprowadzić do sytuacji, w której wejście na rynek będzie nieopłacalne, gdyż potencjalne opuszczenie rynku będzie oznaczało potężne koszty, co z kolei doprowadzi do skutku odwrotnego do zamierzonego.