Zakaz giełdy dla polityków w USA coraz bliżej. Kongres chce zakazać handlu akcjami
Waszyngton znowu obiecuje, że odetnie polityków od handlu akcjami. Tym razem jednak nie wygląda to na kolejną rundę deklaracji, które kończą w szufladzie. Projekt zakazu obrotu pojedynczymi akcjami dla członków Kongresu, ich małżonków i osób na utrzymaniu dostał realny rozpęd.
REKLAMA
Kongres od lat żyje w rozdwojeniu jaźni: z jednej strony tworzy prawo wpływające na całe sektory gospodarki, z drugiej - pozwala własnym członkom obracać pojedynczymi spółkami, choć mają dostęp do informacji i sieci wpływów, jakich nie ma nikt poza nimi. Casey Burgat, dyrektor programu legislative affairs na George Washington University (Graduate School of Political Management) i autor książki „We Hold These ‘Truths’: How to Spot the Myths that are Holding America Back”, zwraca uwagę, że tym razem polityka wokół tematu wyraźnie się przesunęła.
Dlaczego temat wrócił z taką siłą
W ostatnich czterech latach w Izbie Reprezentantów i Senacie pojawiły się dziesiątki projektów ograniczających takie transakcje. Wspólny mianownik był prosty: nawet jeśli „twardego” insider tradingu nie da się łatwo udowodnić, sam zapach nieprzyzwoitości potrafi rozwalić zaufanie społeczne.
W styczniu 2026 r. sprawa dostała nowy impuls - Stop Insider Trading Act, ustawa firmowana przez Republikanów, przeszła w środę przez Komisję Administracji Izby Reprezentantów. To etap, który w praktyce otwiera drogę do głosowania całej Izby.
17 spółek, które może przeprowadzić IPO i zadebiutować na GPW w 2026
Przykłady, które politycznie są nie do obrony
Tempo rośnie, bo rośnie też liczba historii, które trudno przykryć procedurami. Rep. Marjorie Taylor Greene (Rep., Georgia) kupiła w kwietniu akcje dużych spółek technologicznych i energetycznych za kwoty idące w dziesiątki tysięcy USD - dzień przed ogłoszeniem przez Donalda Trumpa pauzy w cłach. Rep. Pat Fallon (Rep., Teksas) w 2021 r. handlował akcjami nawet do łącznej wartości 17,5 mln USD, w tym papierami Boeinga za setki tysięcy USD, jednocześnie zasiadając w Komisji Sił Zbrojnych. Sen. Tommy Tuberville (Rep., Alabama) oraz byli senatorowie Dianne Feinstein (Dem., Kalifornia) i Kelly Loeffler (Rep., Georgia) znaleźli się pod lupą z powodu transakcji powiązanych z okresem pandemii Covid-19. Były kongresmen Chris Collins został skazany za insider trading.
Wizerunkowym symbolem tej historii pozostaje Nancy Pelosi (Dem., Kalifornia), była spikerka Izby. Portfel, który dzieli z mężem, od lat regularnie bije rynek - na tyle konsekwentnie, że powstały aplikacje typu „Pelosi Tracker”, pozwalające automatycznie kopiować transakcje ujawniane w jej raportach.
Prognozy Saxo na 2026. To będzie rok pod znakiem korekty w USA, szansy dla Europy i testu dla jena
Co konkretnie zakłada Stop Insider Trading Act
Stop Insider Trading Act idzie dalej niż sama kosmetyka zasad. W projekcie pojawia się całkowity zakaz kupowania i sprzedawania pojedynczych akcji przez członków Kongresu, ich małżonków i osoby na utrzymaniu. Jako zgodne alternatywy wskazuje się ślepe trusty (blind trusts) oraz szerokie fundusze - w praktyce fundusze inwestycyjne, ETF-y i inne rozwiązania „koszykowe”.
Najmocniejszy element to obowiązek publicznego powiadomienia o planowanej sprzedaży papierów wartościowych co najmniej 7 dni, ale nie więcej niż 14 dni przed transakcją. To rozwiązanie bez precedensu w skali międzynarodowej, bo odbiera możliwość ukrycia timingu - rynek dostaje sygnał z wyprzedzeniem, a nie po fakcie.
Projekt zakłada też nowe sankcje. Wśród rozważanych wariantów pojawia się kara rzędu 10% wartości zasobu za naruszenie oraz obowiązek zwrotu osiągniętych zysków do U.S. Treasury. To przeskok względem obecnych, symbolicznych kar.
Izba może to przepchnąć, Senat może to zablokować
Ustawa ma 72 współautorów - głównie Republikanów, z udziałem części Demokratów - i praktycznie gwarantowane jest, że trafi pod głosowanie całej Izby. Największy problem zaczyna się po drugiej stronie Kapitolu.
W Senacie są politycy, którzy chcą działać - przede wszystkim sen. Ashley Moody (Rep., Floryda) i sen. Kirsten Gillibrand (Dem., Nowy Jork), które przedstawiły własną wersję zakazu handlu. Tyle że środek ciężkości izby pozostaje niechętny zmianom. Wąskie gardła proceduralne pozwalają spowalniać nawet popularne, ponadpartyjne pomysły, a bez długotrwałej presji z obu stron sceny politycznej projekt może utknąć na długo.
2026 może być rokiem wielkich IPO na giełdzie w USA. Jakie spółki planują debiut na Wall Street?
Kalendarium działa na korzyść projektu
Jest jeszcze jedna siła, której w Waszyngtonie nie lekceważy się nigdy - kalendarz. W listopadzie 2026 r. odbędą się wybory do Kongresu w połowie kadencji prezydenta, a wielu polityków będzie chciało zawieźć wyborcom choć jedno „namacalne” zwycięstwo. Nawet ci, którzy nie są przekonani do samej polityki publicznej, widzą coraz wyraźniej, że optyka bezczynności robi się nie do obrony.
Zmianę atmosfery dobrze pokazuje też fakt, że Nancy Pelosi ostatecznie poparła ideę zakazu - po tym, jak jeszcze w grudniu 2021 r. jej stanowisko było inne.
Spór o szczegóły: za miękko czy za ostro
To wciąż nie jest historia o jednym, zgodnym projekcie. Starsi stażem Demokraci krytykują ustawę za zostawienie zbyt wielu luk po 2012 STOCK Act i za brak twardego wymogu wyjścia z indywidualnych akcji. Rep. Pramila Jayapal (Dem., Waszyngton) ujęła to ostro: „trying to co-opt the language of a stock trading ban and substitute something that is completely not a stock trading ban.”
Do tego lider mniejszości Hakeem Jeffries (Dem., Nowy Jork) zgłosił konkurencyjny projekt, a Rep. Anna Paulina Luna (Rep., Floryda) sięgnęła po discharge petition, by wymusić głosowanie nad ostrzejszą wersją zakazu - manewr zwykle zarezerwowany dla tematów o masowej popularności, które kierownictwo Izby nie chce wnieść pod głosowanie, jak choćby sprawa ujawnienia tzw. „Epstein files”.
Prognozy dla dolara na 2026. Duże banki wskazują jeden kierunek, a złoty ma szansę zyskać
Polska, Europa, USA: trzy światy tej samej pokusy
Z polskiej perspektywy najbardziej uderza to, że u nas status quo jest stabilne i - formalnie - dość liberalne. Polscy parlamentarzyści mogą handlować akcjami. Ograniczenia wynikają przede wszystkim z unijnego rozporządzenia MAR (EU 596/2014), które zakazuje insider tradingu, oraz z obowiązku składania oświadczeń majątkowych. Te są jawne od 2001 r. i trzeba je złożyć w ciągu 30 dni od ślubowania.
Transakcje akcyjne ujawnia się po fakcie, zwykle w terminie 30-45 dni. Nie ma wymogu zawiadomienia z wyprzedzeniem, nie ma też formalnego zakazu posiadania i handlu akcjami indywidualnych spółek. Maksymalna sankcja za naruszenia związane z obrotem informacją poufną to 5 mln PLN lub 3-5 lat więzienia (art. 181 ustawy).
W praktyce z rynku politycznego działa jeszcze jeden hamulec - optyka.
Ponad 120 posłów posiada papiery wartościowe, ale większość wybiera fundusze, a nie akcje pojedynczych spółek. Bezpośrednie zaangażowanie w walory z GPW bywa postrzegane jako konflikt interesów, zwłaszcza w obszarze spółek Skarbu Państwa. Problem w tym, że przejrzystość jest bardziej teoretyczna niż praktyczna: oświadczenia majątkowe są publiczne, ale rozproszone i nie mają ujednoliconego formatu, więc analiza na większą skalę jest po prostu żmudna. Rekordzistą majątkowym jest Artur Łącki (PO), który deklaruje majątek wyceniany na ponad 40 mln złotych.
W Europie mechanika jest podobna, bo punktem odniesienia pozostaje MAR i ogólne prawo rynkowe, a nie osobne, twarde zakazy dla polityków. Europosłów obowiązuje kodeks postępowania zaktualizowany w 2023 r., który wymaga deklaracji i unikania konfliktów interesów, ale nie zakazuje indywidualnych transakcji akcyjnych. Transparency International zwraca uwagę na brak przejrzystej, scentralizowanej listy akcji posiadanych przez europosłów. Dodatkowo 12% zewnętrznych aktywności europosłów ma powiązania z zarejestrowanymi lobbystami, a raportowanie „Side Activities” dominuje w kategorii „Memberships”, która stanowi 81% wszystkich deklarowanych aktywności.
Różnice między krajami europejskimi są w detalach, nie w filozofii. W Wielkiej Brytanii Register of Interests jest publiczny od 1974 r. i wzmocniono go w 1996 r., a ujawnienia dokonuje się w ciągu 28 dni - bez specjalnego zakazu na indywidualne akcje dla posłów. W Niemczech insider trading jest przestępstwem od 1994 r. (Wertpapierhandelsgesetz), menedżerowie raportują transakcje w ciągu 5 dni roboczych, a próg raportowania to 5 tys. EUR rocznie, ale członkowie Bundestagu nie mają odrębnych, specjalnych przepisów. Francja porusza się w ramach MAR i rejestrów interesów, również bez osobnego zakazu dla parlamentarzystów.
Saxo Bank ma już 1 bln DKK aktywów klientów i ponad 1,5 mln inwestujących klientów
Na tym tle USA wykonują ruch w inną stronę: od „ujawniajcie” do „nie róbcie tego”. Obowiązujący od 2012 r. STOCK Act opiera się na logice przejrzystości - raportowanie po fakcie, publikacje online w formacie przeszukiwalnym - i według dostępnych danych wiązał się ze spadkiem handlu akcjami wśród senatorów o 50-66%. Jednocześnie system miał wbudowaną kpinę: kary za naruszenia bywały na poziomie 200-250 USD, czyli mniej niż sensowny straszak.
Tu pojawia się też niejasność, która dobrze pokazuje skalę „rozjechania” praktyki i narracji. W obiegu funkcjonują dwa terminy ujawniania transakcji pod rządami dotychczasowych przepisów - 30 i 45 dni. Niezależnie od tego, która liczba jest właściwa dla konkretnej ścieżki raportowania, sedno pozostaje takie samo: ujawnienie jest po fakcie, a nowy projekt przenosi ciężar na prewencję i widoczność timingu.
Gdyby przenieść na chwilę amerykańskie symbole do polskich realiów, różnica stałaby się brutalnie prosta. Nancy Pelosi mogłaby w Polsce handlować akcjami - musiałaby je tylko ujawniać po fakcie. Marjorie Taylor Greene, kupująca akcje dzień przed decyzją o pauzie w cłach, w europejskim modelu również ujawniłaby transakcję po czasie, a spór kręciłby się wokół tego, czy ktoś był w stanie udowodnić wykorzystanie informacji poufnej. W modelu amerykańskim z 2026 r. - jeśli ustawa wejdzie - taki manewr byłby w praktyce niemożliwy do „ukrycia”, bo sprzedaż wymagałaby publicznego sygnału z wyprzedzeniem.
Debata Market Rebels w Poznaniu i pokaz filmu „The Big Short”, 30 stycznia, 19:00
